Dauðarefsingar í Evrópu

Nú var verið að staðfesta dauðadóm yfir Saddam Hussein. Dauðarefsingar eru umdeilt mál, eðlilega. Það er annars eins og einhver mýta lifi góðu lífi víða í Evrópu um að dauðarefsingar hafi verið afnumdar í ríkjum álfunnar fyrir langa löngu, a.m.k. í flestum þeirra. Sumir tala jafnvel um margar aldir í því sambandi, t.a.m. að það eigi við um Ísland þó staðreyndin sé sú að síðasta aftakan fór fram hér á landi þann 12. janúar 1830 og því engar aldir síðan. Þetta virðist sérstaklega áberandi hjá fólki sem hamast gegn Bandaríkjunum þar sem dauðarefsingar eru víðast hvar heimilaðar þar á bæ. Ýmis Evrópuríki stunda það líka að spila sig eitthvað heilög að þessu leyti eins og dauðarefsingar hjá þeim séu eitthvað sem aðeins hafi verið stundað á myrkum miðöldum eða eitthvað slíkt.

Skoðum þetta aðeins nánar. Hér að neðan fer listi yfir það sem kalla má flest Evrópuríki ásamt ártali í sviga hvenær síðasta aftakan fór fram þar. Þess ber þó að geta að þarna er ekki átt við það hvenær heimildir til dauðarefsinga voru máðar úr lögum ríkjanna sem yfirleitt gerðist síðar, jafnvel löngu síðar. Þannig má nefna að í Frakklandi var dauðarefsing endanlega afnumin árið 1981 og í Bretlandi gerðist það ekki fyrr en 1998 eða fyrir aðeins um 8 árum síðan. Listinn er svohljóðandi:

Austurríki (1950)
Belgía (1950)
Bretland (1964)
Búlgaría (1989)
Danmörk (1950)
Eistland (1991)
Finnland (1944)
Frakkland (1977)
Grikkland (1977)
Holland (1954)
Írland (1954)
Ísland (1830)
Ítalía (1947)
Litáen (1995)
Luxemburg (1949)
Malta (1943)
Moldova (1995)
Noregur (1948)
Portúgal (1849)
Pólland (1988)
Rúmenía (1989)
Slóvakía (1990)
Slóvenía (1989)
Spánn (1975)
Svíþjóð (1910)
Sviss (1944)
Tékkland (1990)
Ungverjaland (1988)
Þýzkaland (1949)

Þetta yfirlit sýnir berlega að það á við engin rök að styðjast að halda því fram að dauðarefsingar hafi fyrir löngu verið afnumdar í flestum ríkjum Evrópu. Nær væri að segja að í flestum Evrópuríkjum sé fremur stutt síðan dauðarefsingar voru aflagðar og í sumum tilfellum einfaldlega mjög stutt.

Saddam Hussein tekinn af lífi á næstu 30 dögum

Athugasemdir

[Gutti (IP-tala skráð) 28.12.2006 kl. 09:17]

Það er þó rúmur áratugur síðan seinasta aftakan fór fram í Evrópu. Einnig eru 30 ár síðan seinasta aftakan fór fram í vestur-Evrópu. Hvernig sem þú skilgreinir "fyrir löngu" þá finnst mér áratugir vera doldið langur tími

[Hjörtur J. Guðmundsson, 28.12.2006 kl. 11:36]

Vissulega. Mér finnst þetta þó engan veginn langur tími. Það sem ég var aðallega að fjalla um er sú tilhneiging til að láta eins og aftökur hafi ekki verið framkvæmdar í Evrópu langa lengi, að slíkt sé helzt eitthvað sem tilheyri einhverjum barbarískum tíma í evrópskri sögu. Staðreyndin er þó sú að Evrópumenn hafa tiltölulega nýlega látið af þessum sið.

[Jón Valur Jensson, 28.12.2006 kl. 12:22]

Það kemur ekki fram í yfirliti þínu, Hjörtur, að sum ríki hafa verið lengur með dauðarefsingu í lögum en ártöl þín benda til -- og það á ekki sízt við um okkar eigið land!

Sum lönd, m.a. í Evrópubandalaginu, s.s. Frakkland og Stóra-Bretland, hafa numið dauðarefsingu úr gildi, en undanskilið viss tilfelli, einkum landráð og sjóræningjaframferði (piracy). Samt hefur mjög lengi heyrzt frá þessum löndum hörð gagnrýni á lög annarra ríkja um dauðarefsingar, einkum Bandaríkjanna. Grundvöllur gagnrýninnar var gjarnan sá, að mannslífið væri heilagt og að því væri aldrei heimilt að taka mannslíf. Hafi þetta verið princípið, voru lög ríkja eins og Bretlands og Frakklands um dauðarefsingu vegna landráða auðvitað skýrt dæmi um sjálfsósamkvæmni og þar með nokkra hræsni í þessu máli.

Mér gengur ekki vel að finna, hvenær Frakkar afnámu dauðarefsingu vegna landráða o.fl. alvarlegustu glæpa, hygg þó að þeir hafi gert það, en Bretar gerðu það svo seint sem árið 1998, sbr. þetta: "The penalty for treason was changed from death to a maximum of imprisonment for life in 1998 under the Crime And Disorder Act. Before 1998, the death penalty was mandatory, subject to the royal prerogative of mercy" (Wikipedia, s.v. Treason). Síðast var þó felldur dauðadómur skv. þeim lögum 1946.

Það var ekki fyrr en árið 1928 sem dauðarefsing var afnumin úr lögum hér á Íslandi. Þetta máttu gjarnan leiðrétta eða bæta við á lista þínum, Hjörtur. Annað, sem einnig má finna á Vísindavef HÍ, er sú athyglisverða staðreynd, að Agnes og Friðrik, sem síðust manna voru tekin af lífi skv. íslenzku lögunum (í Vatnsdalshólum í Húnavatnssýslu 12. janúar 1830, vegna tveggja morða 1828, á Natan Ketilssyni og Pétri Jónssyni), voru ekki síðustu Íslendingarnir til að fá á sig dauðadóm, því að ólánsmaðurinn gervilegi, Sigurður Gottsveinsson, einn Kambsránsmanna, var líflátinn fyrir árás með hnífi á fangavörð sinn í Kaupmannahöfn 1834. En þar hefur trúlega verið dæmt eftir dönskum lögum.

[Jón Valur Jensson, 28.12.2006 kl. 12:29]

Fyrirgefðu yfirsjón, ég sé að þú hefur upplýsingarnar um endanlega afnámið á dauðarefsingu [fyrir landráð og aðra stórglæpi] í Frakklandi (1981) og Bretlandi (1998) í lok meginmáls þíns, á undan listanum, en þar skoma hins vegar eldri tölurnar fram.

[Hjörtur J. Guðmundsson, 28.12.2006 kl. 12:31]

Þakkir fyrir ábendingarnar Jón. Ég reyndar kom inn á þetta í greininni, sbr.: "Þess ber þó að geta að þarna er ekki átt við það hvenær heimildir til dauðarefsinga voru máðar úr lögum ríkjanna sem yfirleitt gerðist síðar, jafnvel löngu síðar. Þannig má nefna að í Frakklandi var dauðarefsing endanlega afnumin árið 1981 og í Bretlandi gerðist það ekki fyrr en 1998 eða fyrir aðeins um 8 árum síðan."

[Hjörtur J. Guðmundsson, 28.12.2006 kl. 15:56]

Nákvæmlega :)

[Gísli Ragnarsson (IP-tala skráð) 31.12.2006 kl. 01:11]

Engar aldir? 176 ár. Er það ekki að minnsta kosti ein öld?

Eins og Jón Valur Jensson hefur verið óþreytandi að benda á er mannslífið heilagt, væntanlega ekki bara í móðurkviði. Þeir sem eru raunverulega kristnir hljóta að mótmæla aftökunni á Saddam Hussein því "þú skalt ekki mann deyða".

Kveðja, Gísli Ragnarsson.

[Hjörtur J. Guðmundsson, 31.12.2006 kl. 15:00]

176 ár eru vissulega vel yfir eina öld. En það þurfa að vera a.m.k. tvær aldir til að hægt sé að tala um aldir. Hélt nú að það væri nokkuð augljóst??

[Jón Valur Jensson, 7.1.2007 kl. 16:32]

Meirihluti þjóða er enn með dauðarefsingu í gildi -- Gísli minn athugi það.