Þá er aldrei kosið aftur

Evrópusamtökin fagna því á bloggsíðu sinni að tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu um veru Bretlands í Evrópusambandinu skyldi vera felld í brezka þinginu síðastliðið mánudagskvöld þrátt fyrir að skoðanakannanir hafi ítrekað sýnt undanfarin ár að mun fleiri Bretar vilji segja skilið við sambandið en vera þar áfram innanborðs og að mikill meirihluti vilji að slíkt þjóðaratkvæði fari fram.

Þá liggur væntanlega fyrir hvernig Evrópusamtökin tækju því ef Ísland gengi í Evrópusambandið og meirihluta þjóðarinnar líkaði síðan ekki vistin þar og vildi út. Nú er ekki beinlínis hlaupið út úr sambandinu en það væri ljóslega ekki einu sinni í boði að mati samtakanna að láta reyna á það og byrja á því að leyfa þjóðinni að segja álit sitt á því hvort það skyldi gert.

Vinnureglan er einu sinni sú að kjósa aftur og aftur um inngöngu í Evrópusambandið í þjóðaratkvæði eða eitthvað samrunaskref innan sambandsins (í þau fáu skipti sem slíkt er leyft). Þegar síðan og ef samþykki næst fram er hins vegar aldrei kosið aftur.

Verður ekki samið um löggjöfina

„Þegar ríki sækir um að ganga í ESB endurspeglar það vilja til að samþykkja lög og meginreglur sambandsins. Annars vegar er svarið þess vegna já; við erum ekki að semja um breytingar á löggjöf ESB.“

Þannig svaraði Štefan Füle, yfirmaður stækkunarmála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, í viðtali við Fréttablaðið síðastliðinn föstudag aðspurður hvort það væri rétt að Ísland sé í aðlögunarferli að sambandinu.

Á einum fjórum stöðum kemur fram í máli Füle, sem alltaf hefur legið fyrir, að ekki sé í boði að semja um inngöngu Íslands í Evrópusambandsins þannig að um frávik sé að ræða frá regluverki og sáttmálum sambandsins.

Þessi ummæli Füle rifja upp orð forvera hans í embætti, Olli Rehn, í samtali við Morgunblaðið í desember 2008 þegar hann var spurður hvort það myndi koma í ljós hvað væri í boði með inngöngu í Evrópusambandið ef Ísland sækti um.

Rehn sagði að spil Evrópusambandsins væru þegar á borðinu í þeim efnum enda sáttmálar og regluverk sambandsins öllum aðgengilegt. Það hefur aldrei þurft neina umsókn um inngöngu í Evrópusambandið til þess að komast að því.

Þetta er alltaf jafn fyndið

Evran á síðasta söludag

"This euro has a Best Before date on it."

Hver er samningsafstaða Íslands í sjávarútvegsmálum?

Ríkisstjórn Íslands segist ekki enn hafa mótað samningsmarkmið sín í sjávarútvegsmálum eða öðrum málaflokkum vegna umsóknarinnar um inngöngu í Evrópusambandið. Engu að síður sagði Ríkisútvarpið frá því að Jóhanna Sigurðardóttir, forsætisráðherra, hefði greint Angelu Merkel, kanzlara Þýzkalands, frá samningsmarkmiðum Íslands í opinberri heimsókn til landsins í júlí í sumar:

"Eitt helsta markmiða fundarins var að kynna samningsmarkmið Íslendinga í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Jóhanna segist hafa farið sérstaklega yfir sjávarútvegs- og landbúnaðarmálin á fundi með kanslaranum, til að sýna henni fram á sérstöðu Íslendinga."

Þá kemur fram í skýrslu þingmannanefndar sem sótti Ísland heim til Evrópusambandsþingsins frá því í apríl að landið hafi þegar lýst því yfir í almennri afstöðu sinni gagnvart inngöngu í sambandið að það óski eftir því að halda einhverri stjórn á sjávarútvegsmálum innan efnahagslögsögu sinnar. Eða eins og segir í skýrslunni:

"Iceland, whose economy is heavily dependent on fisheries, has already stated in its general position on accession that it wishes to maintain some control of fisheries management in its exclusive economic zone."

Eðlilega hlýtur sú spurning að vakna hvað hafi orðið um það markmið að halda fullum yfirráðum yfir efnahagslögsögunni og stjórn íslenzkra sjávarútvegsmála?

Kína lánveitandi evrunnar til þrautavara?

Halda mætti að Kínverjar séu orðnir að einhvers konar lánveitendum evruríkja til þrautavara. Eins og komið hefur fram í fjölmiðlum er Seðlabanki Evrópusambandsins kominn að þolmörkum og rúmlega það við að kaupa upp skuldabréf illa staddra evruríkja.

Ítölsk stjórnvöld hafa nú leitað til Kínverja um að þeir kaupi ítölsk skuldabréf en Ítalía þarf að standa skil á háum fjárhæðum í þessum mánuði til þess að forðast greiðsluþrot. Alls óvíst er hvort það tekst. Þá er talið næsta víst að greiðsluþrot Grikklands sé á næsta leiti.

Grískt greiðssluþrot væri fyrir löngu orðið að veruleika ef ekki hefði verið fyrir tilraunir Evrópusambandsins til þess að bjarga einkum þýzkum og frönskum bönkum sem eiga hagsmuna að gæta í landinu. Ítrekaðar tilraunir til þess hafa þó ekki skilað árangri.

Ef Ítalir lenda í greiðsluþroti eru flestir sammála um að Evrópusambandið geti ekki komið þeim til hjálpar. Ítalska hagkerfið er einfaldlega alltof stórt til þess. Afleiðingar ítalsks greiðsluþrots gætu orðið gríðarlega miklar og neikvæðar og þá einkum fyrir evrusvæðið.

Eru ákvarðanir Alþingis endanlegar?

Það heyrist gjarnan úr röðum þeirra sem vilja að Ísland gangi í Evrópusambandið að Alþingi hafi samþykkt að sækja um inngöngu og þar með gert að því skóna að málið sé endanlega afgreitt. Oft fylgir síðan með ásökun um að þeir sem vilji draga umsóknina til baka séu á einhvern hátt andstæðingar lýðræðisins og vilji ekki leyfa þjóðinni að kjósa um málið.

Sama fólk vildi raunar alls ekki leyfa þjóðinni að ákveða hvort umsóknin um inngöngu í Evrópusambandið yrði á annað borð send til Brussel á sínum tíma og því síður að þjóðin fái að segja álit sitt á því hvort halda eigi henni til streitu eftir að ýmislegt hefur komið á daginn sem ekki var vitað fyrir. Lýðræðisástin virðist því ná æði skammt þar á bænum svo ekki sé meira sagt.

En aftur að Alþingi. Það segir sig auðvitað sjálft að það er allt eins lýðræðislegt fyrir meirihluta þingsins að samþykkja umsókn um inngöngu í Evrópusambandið og ef meirihlutinn ákveddi að draga hana til baka. Um væri að ræða alveg jafn lýðræðislega gjörninga. Þess utan veit ég ekki til þess að þjóðinni hafi verið lofað öðru en að ekki yrði gengið í sambandið án hennar samþykkis.

Ákvarðanir Alþingis eru auðvitað ekki endanlegar. Það er sífellt verið að samþykkja eitthvað á þinginu eins og til að mynda skattahækkanir. Þýðir samþykkt á hækkun tekjuskattsins á einstaklinga þá að hann megi aldrei lækka aftur? Vitanlega ekki. Það má alltaf endurskoða síðar rétt eins og ákvörðun um umsókn um inngöngu í Evrópusambandið.

Fréttablaðið eða Capacent?

Það er óneitanlega athyglisvert að einu skoðanakannanir sem sýnt hafa meirihluta fyrir því að haldið verði áfram með umsóknina um inngöngu í Evrópusambandið undanfarið ár eru þær sem gerðar hafa verið af Fréttablaðinu. Nú síðast könnun birt í dag. Kannanir Capacent og MMR hafa sýnt þveröfuga niðurstöðu, síðast í júní síðastliðnum í tilfelli Capacent, og meira að segja í einni könnun sem gerð var fyrir samtök Evrópusambandssinna á síðasta ári.

Síðan sumarið 2010 hefur sex sinnum verið birt niðurstöður skoðanakannana um afstöðu fólks til umsóknarinnar um inngöngu í Evrópusambandið. Fréttablaðið hefur gert þrjár, Capacent tvær og MMR eina. Kannanir Fréttablaðsins hafa sýnt mikinn meirihluta hlynntan áframhaldandi „aðildarviðræðum“ en kannanir Capacent og MMR mikinn meirihluta hlynntan því að draga umsóknina til baka.

Þetta getur varla verið tilviljun. Annað hvort hlýtur að vera að marka skoðanakannanir Fréttablaðsins eða kannanir Capacent og MMR. Nú veit ég ekki hvað getur skýrt þennan mun þó vissulega sé Fréttablaðið ekki hlutlaust í afstöðu sinni til inngöngu í Evrópusambandið og styðji hana. En það geta einfaldlega ekki verið svona gríðarlegar sveiflur í afstöðu fólks til umsóknarinnar.

Framboð gegn sitjandi formanni

Hanna Birna Kristjánsdóttir, oddviti sjálfstæðismanna í Reykjavík, veltir fyrir sér þessa dagana hvort hún ætli að bjóða sig fram til formanns Sjálfstæðisflokksins á landsfundinum í nóvember. Hún sagði í viðtali á Bylgjunni í morgun að hún hefði tilkynnt Bjarna Benediktssyni, formanni flokksins, að hún væri að velta framboði fyrir sér. Bjarni hafi sýnt því skilning.

Í því sambandi má rifja upp að Bjarni sjálfur tilkynnti Geir H. Haarde, þáverandi formanni Sjálfstæðisflokksins, 22. janúar 2009 að hann íhugaði framboð gegn honum á landsfundi flokksins sem þá var fyrirhugaður í marz það ár. Daginn eftir tilkynnti Geir að hann ætlaði ekki að gefa kost á sér áfram sem formaður Sjálfstæðisflokksins.

Hvar varst þú 11. september 2001?

Margir muna vafalaust enn hvar þeir voru þegar þeir fréttu af árásunum á Bandaríkin 11. september 2001. Sjálfur var ég staddur í tölvuverinu sem staðsett er á annarri hæð Árnagarðar í Háskóla Íslands þegar ég frétti af því að fyrsta þotan hefði flogið á World Trade Center.

Ég reyndi strax að fara á bandarískar fréttasíður til þess að vita hvað væri nákvæmlega í gangi en það gekk erfiðlega vegna álags á þær. Mér tókst þó fljótlega að afla nánari upplýsinga um það auk allra þeirra sem voru staddir í tölvuverinu á sama tíma. 

Það var mjög einkennilegt að fylgjast með þessu og eins og fleiri fékk maður það á tilfinninguna að heimurinn yrði sennilega ekki samur á eftir.

Næsti þjóðarpúls verður áhugaverður

Síðasta skoðanakönnun Fréttablaðsins um fylgi stjórnmálaflokkanna sýndi Sjálfstæðisflokkinn með rúmlega 50% fylgi og óskandi að það sé rétt mæling. Hins vegar hafa kannanir blaðsins verið mjög á skjön við þjóðarpúls Capacent þannig að áhugavert verður að sjá hvort þjóðarpúlsinn um næstu mánaðarmót staðfesti þessa fylgisaukningu flokksins.

Undanfarið ár hefur þjóðarpúls Capacent mælt Sjálfstæðisflokkinn með í kringum 36% fylgi. Síðustu skoðanakannanir Fréttablaðsins hafa hins vegar mælt flokkinn með í kringum 44% og nú síðast rúmlega 50% eins og fyrr segir. Í könnunum blaðsins hefur upp undir helmingur aðspurðra ekki viljað svara, ekki sagzt ætla að kjósa eða ekki tekið afstöðu.

Það er meira en vonandi eins og áður segir að fylgi Sjálfstæðisflokksins sé að aukast, það hefur engan veginn verið ásættanlegt undanfarna mánuði í ljósi aðstæðna. En það er þó full ástæða til að taka niðurstöðum skoðanakannana Fréttablaðsins með eðlilegum fyrirvara af þessum sökum eins og blaðið hefur raunar sjálft tekið fram í sinni eigin umfjöllun.

ESB-andstaðan eykur fylgið

Formaður Sjálfstæðisflokksins tekur loks með afgerandi hætti undir með landsfundi flokksins 2010 í fjölmiðlum og segir að draga eigi umsóknina um inngöngu í Evrópusambandið til baka og fylgi flokksins rýkur upp ef marka má skoðanakönnun Fréttablaðsins. Það er ekkert annað sem gerzt hefur undanfarið sem útskýrt getur hugsanlega fylgisaukningu nema þá auðvitað vaxandi óánægja með ríkisstjórnina.

Ég segi hugsanlega aðallega vegna þess að skoðanakannanir Capacent hafa reynzt áreiðanlegri í þessum efnum en einnig vegna þess að um helmingur aðspurðra sagðist óákveðinn, ætlaði að skila auðu eða vildi ekki svara. Það verður óneitanlega fróðlegt að sjá hvort þjóðarpúls Capacent í byrjun október staðfestir niðurstöður þessarar könnunar.

Einangrað ríki?

Það heyrist iðulega úr röðum íslenzkra Evrópusambandssinna að án inngöngu í Evrópusambandið verði Ísland einangrað ríki. Landið er þó aðili að fjölda alþjóðastofnana og fjölda alþjóðlegra og fjölþjóðlegra samninga um samskipti og viðskipti á fjölmörgum sviðum. Raunar er Ísland vafalaust í hópi þeirra ríkja í heiminum sem eru í hvað beztum tengslum við umheiminn.

Ef einhver hætta væri til staðar á því að Ísland einangraðist í þessu samhengi væri það miklu fremur ef landið gengi í Evrópusambandið sem er að stofninum til tollabandalag af gamla skólanum og sem slíkt verndað af háum tollamúrum gegn samkeppni við sambærilega framleiðslu frá ríkjum utan sambandsins. Ákvarðanir um tolla gagnvart öðrum ríkjum eru alfarið í höndum þess.

Með inngöngu í Evrópusambandið afsala ennfremur ríki sér frelsi sínu til þess að gera eigin viðskiptasamninga við önnur ríki og svæðisbundin samtök ríkja. Með Lissabon-sáttmálanum, grundvallarlöggjöf sambandsins, varð það að lögpersónu í fyrsta sinn og undirritar eftirleiðis ekki alþjóðlega samninga eða annað slíkt fyrir hönd ríkja sinna heldur í eigin nafni.

Forræði Evrópusambandsins yfir samningum um viðskipti við ríki utan sambandsins er algert. Sem dæmi má nefna að Bretar hafa til að mynda lengi kallað eftir því að Evrópusambandið gengi frá fríverzlunarsamningi við Indland sem sögulega séð hefur lengi verið tengt Bretlandi og er ásamt því í brezka samveldinu. En enn hefur þó ekki orðið af slíkum samningi.

Bretar, þó stórir séu á vettvangi Evrópusambandsins, hafa þannig til þessa ekki getað stundað fríverzlun við Indverja og raunar mun fleiri ríki vegna veru sinnar í sambandinu. Veran þar innaborðs hefur með öðrum orðum einfaldlega staðið þeim fyrir þrifum í samskiptum við umheiminn. Utan Evrópusambandsins hefðu þessi tengsl vafalítið verið miklu meiri.

Þess utan má hafa í huga að Evrópusambandið nær einungis yfir lítinn hluta heimsins. Ef það er forsenda þess að Ísland einangrist ekki frá umheiminum að það gangi í sambandið þá er ansi hætt við því að nær öll ríki heimsins séu einangruð ríki.

Ekki hægt að ganga úr evrunni

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur nú lýst því yfir að ef ríki eru einu sinni orðin hluti af evrusvæðinu og með evruna sem gjaldmiðil sé ekki aftur snúið fyrir þau. Ekki sé með öðrum orðum hægt að yfirgefa svæðið, og þar með Evrópusambandið, og hætta með evruna ef fyrirkomulagið reynist illa.

Þetta er vitanlega athyglisverð yfirlýsing í ljósi umræðunnar um það hvort ríki geti gengið úr Evrópusambandinu ef þeim líkar ekki vistin. Ummælin fela að minnsta kosti það í sér að frá sjónarhóli framkvæmdastjórnar sambandsins er það allavega ekki í boði sé ríki komið með evruna sem gjaldmiðil.

Vilja Ísland í evrópskt sambandsríki

Það er óneitanlega nokkuð athyglisvert að öll helztu samtök Evrópusambandssinna hér á landi skuli vera hlynnt því að Evrópa verði að einu sambandsríki og að Ísland verði hluti af því. Í það minnsta er ekki hægt að draga aðra ályktun af staðreyndum málsins.

Evrópusamtökin, Sjálfstæðir Evrópumenn, Evrópuvakt Samfylkingarinnar, Ungir Evrópusinnar og Sterkara Ísland eru öll hluti af regnhlífarsamtökunum Já Ísland. Já Ísland er síðan hluti af evrópsku samtökunum European Movement International sem hafa það meginmarkmið að breyta Evrópu í sameinað evrópskt sambandsríki eða eins og það er orðað á heimasíðu samtakanna "united, federal Europe".