ESB ekki aðili að makríldeilunni?

"Stano segir að Makríldeilan sé ekki deila milli Íslands og ESB, heldur milli þeirra ríkja sem eigi hagsmuna að gæta. Hann segir ágreininginn að mestu snúa að stjórnun á makrílveiðum í norðaustanverðu Atlantshafi, og það eigi að halda þessu máli aðskildu frá aðildarviðræðum."

Svo segir á fréttavef Ríkisútvarpsins í dag. Þetta eru athyglisverð ummæli og vekja óneitanlega upp þá spurningu hvað fulltrúar Evrópusambandsins hafa verið að gera á samningafundum um makrílinn ef sambandið er ekki aðili að makríldeilunni. Er Evrópusambandið þá aldrei aðili að neinum deilum?

Þetta rímar reyndar við umfjöllun á fréttavefnum Euractiv.com í vikunni þar sem haft var eftir embættismanni Evrópusambandsins að sambandið væri ekki að taka afstöðu með einum eða neinum í Icesave-deilunni með því að óska eftir aðild að dómsmálinu gegn Íslandi fyrir EFTA-dómstólnum.

Það eru að sama skapi athyglisverð ummæli enda kemur skýrt fram í bréfi framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins til EFTA-dómstólsins að hún óski eftir aðild að dómsmálinu í því skyni að styðja Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) í málshöfðuninni gegn Íslandi. Í bréfinu segir svo í íslenzkri þýðingu:

"Það er í þágu Evrópusambandsins að framkvæmdastjórnin fái aðild að þessu máli í því skyni að styðja Eftirlitsstofnun EFTA og til þess að fá brotið gegn tilskipun 94/19/EC og grein 4 í EES-samningnum framið af Íslandi staðfest af EFTA-dómstólnum."

Færi aldrei fyrir dómstóla?

Einhverjir sem studdu Icesave III samningana og jafnvel samningana sem gerðir voru á undan þeim hafa að undanförnu viljað meina að andstæðingar samninganna hafi haldið því fram í aðdraganda þjóðaratkvæðisins fyrir ári að Icesave-málið færi aldrei fyrir dómstóla ef samningunum yrði hafnað.

Þetta er þó ekki rétt. Það var einmitt kallað eftir því af þeim að farin yrði svonefnd dómstólaleið. Allajafna var ekki gert ráð fyrir öðru en að málið færi þá leið yrði samningunum hafnað og þá ekki sízt í ljósi þess að Eftirlitsstofnun EFTA hafði þegar hótað málssókn fyrir EFTA-dómstólnum.

Hins vegar var því haldið fram að ef niðurstaðan fyrir EFTA-dómstólnum yrði Íslendingum óhagstæð þá væri afar ólíklegt að Bretar og Hollendingar létu af því verða að fara í skaðabótamál gegn íslenzka ríkinu sem reka þyrfti fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur sem er varnarþing ríkisins.

Það eru þessi tvö dómsmál sem einhverjir hafa verið að rugla saman.

Snýst um gengi gjaldmiðla

Ég skrifaði í gær um verðlagið í Svíþjóð og frétt Ríkisútvarpsins um að Norðmenn flykktust þangað til þess að verzla og væru þannig að kjósa Evrópusambandið með fótunum en ólíkt Svíum eru frændur okkar Norðmenn ekki þar innaborðs.

Eins og ég benti á verður að setja alla umræðu um verðlag í löndum í samhengi við kaupmátt fólks. Á sama tíma og Norðmenn fara til að verzla ódýrar í Svíþjóð hópast Svíar til Noregs til þess að fá vinnu og betri laun en í heimalandinu.

En fólksflutningarnir eru fleiri. Þannig hafa Danir um árabil einnig hópast til Svíþjóðar til þess að verzla ódýrar en heimafyrir. Danmörk er eins og Svíþjóð í Evrópusambandinu en danska krónan er hins vegar beintengd við gengi evrunnar ólíkt þeirri sænsku.

Sé framsetning Ríkisútvarpsins yfirfærð á Dani hlýtur sú ályktun að vera dregin að þeir séu með verzlunarferðum sínum til Svíþjóðar að kjósa með fótunum og lýsa yfir óánægju sinni með tengingu dönsku krónunnar við evruna.

Málið snýst fyrst og fremst um gengi gjaldmiðla. Á meðan sænska krónan hefur lækkað og þar með gert sænskar vörur samkeppnishæfari hefur gengi norsku krónunnar hækkað. Danska krónan hefur á sama tíma haldist tiltölulega há vegna tengingarinnar við evruna.

Matvælaverðið í Svíþjóð

"Munur á matarverði milli Noregs og Svíþjóðar hefur aukist stöðugt frá því Svíar gengu í Evrópusambandið fyrir 18 árum. Nú fyllyrða kaupmenn að þeir geti selt mat, til dæmis nautakjöt, á hálfvirði miðað við verð í Noregi. Oft munar þó þriðjungi. Því er sagt að þeir sem sögðu nei við aðild Noregs að sambandinu fyrir 18 árum kjósi nú með fótunum og taki sér stöðu við búðarkassana innan sænsku landamæranna."

Þessi texti er fenginn úr frétt sem birtist á vef Ríkisútvarpsins í gær. Ég hef aðeins verið að skoða þá umræðu sem hefur verið um hana á netinu og réttilega hafa ýmsir bent á að á sama tíma hópist Svíar til Noregs í vinnu. Bæði sé atvinnuleysi minna í Noregi og launin allajafna mun hærri.

Hvað fæst fyrir launin?

Það sem gleymist gjarnan að taka inn í myndina þegar verðlag er borið saman á milli landa (að því gefnu að um sambærilegar vörur sé að ræða sem allur gangur er víst á) er kaupmátturinn. Neytendur græða lítið á lágu verðlagi ef þeir geta lítið sem ekkert keypt fyrir launin sín.

Þannig má nefna að þegar íslenzkt verðlag var hér á árum áður borið saman við það sem gerðist annars staðar í Evrópu reyndist verðlagið iðulega lægst í Búlgaríu og Rúmeníu. En það verður hins vegar að teljast ólíklegt að Íslendingar gætu sætt sig við þarlend launakjör.

Þetta tvennt helst þó gjarnan í hendur. Verðlagið er oft hærra vegna þess að kaupmátturinn er meiri. Það væri lítið gagn í því að bjóða norskt vöruverð til dæmis í Rúmeníu. Það gætu sárafáir þar í landi keypt vörur á því verðlagi. En fólk getur það í Noregi.

Verðlag svipað og í ESB

Það er reyndar athyglisvert að samanburður á verðlagi á Íslandi og annars staðar í Evrópu sé ekki lengur reglulega í fréttum hér á landi. Ástæðan er ef til vill sú að verðlag hér eftir bankahrun mun hafa verið nokkurn veginn á pari við það sem gerst hefur að meðaltali innan Evrópusambandsins.

Þess utan er það merkileg ályktun í fréttinni að Norðmenn séu að kjósa með fótunum með því að verzla í Evrópusambandsríkinu Svíþjóð. Ekki sízt í ljósi nýjustu skoðanakannana þar í landi sem sýnt hafa einungis 12-13% hlynnt inngöngu í Evrópusambandið.

Það verður ekki séð að þetta hafi neitt með pólitík að gera. Norðmenn hafa skiljanlega ekkert á móti því að borga minna fyrir vörur í Svíþjóð. En þeir vilja hins vegar líklega ekki sænskan kaupmátt eða sænskt atvinnuleysi.

Uppfært: Gunnar Rögnvaldsson er með áhugaverða umfjöllun um sama efni á heimasíðu sinni þar sem hann bendir á að ástæðan fyrir lægra vöruverði í Svíþjóð sé einkum sú að gengi sænsku krónunnar hafi fallið og þannig gert sænskar vörur samkeppnishæfari en áður.

Þá er aldrei kosið aftur

Evrópusamtökin fagna því á bloggsíðu sinni að tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu um veru Bretlands í Evrópusambandinu skyldi vera felld í brezka þinginu síðastliðið mánudagskvöld þrátt fyrir að skoðanakannanir hafi ítrekað sýnt undanfarin ár að mun fleiri Bretar vilji segja skilið við sambandið en vera þar áfram innanborðs og að mikill meirihluti vilji að slíkt þjóðaratkvæði fari fram.

Þá liggur væntanlega fyrir hvernig Evrópusamtökin tækju því ef Ísland gengi í Evrópusambandið og meirihluta þjóðarinnar líkaði síðan ekki vistin þar og vildi út. Nú er ekki beinlínis hlaupið út úr sambandinu en það væri ljóslega ekki einu sinni í boði að mati samtakanna að láta reyna á það og byrja á því að leyfa þjóðinni að segja álit sitt á því hvort það skyldi gert.

Vinnureglan er einu sinni sú að kjósa aftur og aftur um inngöngu í Evrópusambandið í þjóðaratkvæði eða eitthvað samrunaskref innan sambandsins (í þau fáu skipti sem slíkt er leyft). Þegar síðan og ef samþykki næst fram er hins vegar aldrei kosið aftur.

Verður ekki samið um löggjöfina

„Þegar ríki sækir um að ganga í ESB endurspeglar það vilja til að samþykkja lög og meginreglur sambandsins. Annars vegar er svarið þess vegna já; við erum ekki að semja um breytingar á löggjöf ESB.“

Þannig svaraði Štefan Füle, yfirmaður stækkunarmála í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, í viðtali við Fréttablaðið síðastliðinn föstudag aðspurður hvort það væri rétt að Ísland sé í aðlögunarferli að sambandinu.

Á einum fjórum stöðum kemur fram í máli Füle, sem alltaf hefur legið fyrir, að ekki sé í boði að semja um inngöngu Íslands í Evrópusambandsins þannig að um frávik sé að ræða frá regluverki og sáttmálum sambandsins.

Þessi ummæli Füle rifja upp orð forvera hans í embætti, Olli Rehn, í samtali við Morgunblaðið í desember 2008 þegar hann var spurður hvort það myndi koma í ljós hvað væri í boði með inngöngu í Evrópusambandið ef Ísland sækti um.

Rehn sagði að spil Evrópusambandsins væru þegar á borðinu í þeim efnum enda sáttmálar og regluverk sambandsins öllum aðgengilegt. Það hefur aldrei þurft neina umsókn um inngöngu í Evrópusambandið til þess að komast að því.

Þetta er alltaf jafn fyndið

Evran á síðasta söludag

"This euro has a Best Before date on it."

Hver er samningsafstaða Íslands í sjávarútvegsmálum?

Ríkisstjórn Íslands segist ekki enn hafa mótað samningsmarkmið sín í sjávarútvegsmálum eða öðrum málaflokkum vegna umsóknarinnar um inngöngu í Evrópusambandið. Engu að síður sagði Ríkisútvarpið frá því að Jóhanna Sigurðardóttir, forsætisráðherra, hefði greint Angelu Merkel, kanzlara Þýzkalands, frá samningsmarkmiðum Íslands í opinberri heimsókn til landsins í júlí í sumar:

"Eitt helsta markmiða fundarins var að kynna samningsmarkmið Íslendinga í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Jóhanna segist hafa farið sérstaklega yfir sjávarútvegs- og landbúnaðarmálin á fundi með kanslaranum, til að sýna henni fram á sérstöðu Íslendinga."

Þá kemur fram í skýrslu þingmannanefndar sem sótti Ísland heim til Evrópusambandsþingsins frá því í apríl að landið hafi þegar lýst því yfir í almennri afstöðu sinni gagnvart inngöngu í sambandið að það óski eftir því að halda einhverri stjórn á sjávarútvegsmálum innan efnahagslögsögu sinnar. Eða eins og segir í skýrslunni:

"Iceland, whose economy is heavily dependent on fisheries, has already stated in its general position on accession that it wishes to maintain some control of fisheries management in its exclusive economic zone."

Eðlilega hlýtur sú spurning að vakna hvað hafi orðið um það markmið að halda fullum yfirráðum yfir efnahagslögsögunni og stjórn íslenzkra sjávarútvegsmála?

Kína lánveitandi evrunnar til þrautavara?

Halda mætti að Kínverjar séu orðnir að einhvers konar lánveitendum evruríkja til þrautavara. Eins og komið hefur fram í fjölmiðlum er Seðlabanki Evrópusambandsins kominn að þolmörkum og rúmlega það við að kaupa upp skuldabréf illa staddra evruríkja.

Ítölsk stjórnvöld hafa nú leitað til Kínverja um að þeir kaupi ítölsk skuldabréf en Ítalía þarf að standa skil á háum fjárhæðum í þessum mánuði til þess að forðast greiðsluþrot. Alls óvíst er hvort það tekst. Þá er talið næsta víst að greiðsluþrot Grikklands sé á næsta leiti.

Grískt greiðssluþrot væri fyrir löngu orðið að veruleika ef ekki hefði verið fyrir tilraunir Evrópusambandsins til þess að bjarga einkum þýzkum og frönskum bönkum sem eiga hagsmuna að gæta í landinu. Ítrekaðar tilraunir til þess hafa þó ekki skilað árangri.

Ef Ítalir lenda í greiðsluþroti eru flestir sammála um að Evrópusambandið geti ekki komið þeim til hjálpar. Ítalska hagkerfið er einfaldlega alltof stórt til þess. Afleiðingar ítalsks greiðsluþrots gætu orðið gríðarlega miklar og neikvæðar og þá einkum fyrir evrusvæðið.

Eru ákvarðanir Alþingis endanlegar?

Það heyrist gjarnan úr röðum þeirra sem vilja að Ísland gangi í Evrópusambandið að Alþingi hafi samþykkt að sækja um inngöngu og þar með gert að því skóna að málið sé endanlega afgreitt. Oft fylgir síðan með ásökun um að þeir sem vilji draga umsóknina til baka séu á einhvern hátt andstæðingar lýðræðisins og vilji ekki leyfa þjóðinni að kjósa um málið.

Sama fólk vildi raunar alls ekki leyfa þjóðinni að ákveða hvort umsóknin um inngöngu í Evrópusambandið yrði á annað borð send til Brussel á sínum tíma og því síður að þjóðin fái að segja álit sitt á því hvort halda eigi henni til streitu eftir að ýmislegt hefur komið á daginn sem ekki var vitað fyrir. Lýðræðisástin virðist því ná æði skammt þar á bænum svo ekki sé meira sagt.

En aftur að Alþingi. Það segir sig auðvitað sjálft að það er allt eins lýðræðislegt fyrir meirihluta þingsins að samþykkja umsókn um inngöngu í Evrópusambandið og ef meirihlutinn ákveddi að draga hana til baka. Um væri að ræða alveg jafn lýðræðislega gjörninga. Þess utan veit ég ekki til þess að þjóðinni hafi verið lofað öðru en að ekki yrði gengið í sambandið án hennar samþykkis.

Ákvarðanir Alþingis eru auðvitað ekki endanlegar. Það er sífellt verið að samþykkja eitthvað á þinginu eins og til að mynda skattahækkanir. Þýðir samþykkt á hækkun tekjuskattsins á einstaklinga þá að hann megi aldrei lækka aftur? Vitanlega ekki. Það má alltaf endurskoða síðar rétt eins og ákvörðun um umsókn um inngöngu í Evrópusambandið.

Fréttablaðið eða Capacent?

Það er óneitanlega athyglisvert að einu skoðanakannanir sem sýnt hafa meirihluta fyrir því að haldið verði áfram með umsóknina um inngöngu í Evrópusambandið undanfarið ár eru þær sem gerðar hafa verið af Fréttablaðinu. Nú síðast könnun birt í dag. Kannanir Capacent og MMR hafa sýnt þveröfuga niðurstöðu, síðast í júní síðastliðnum í tilfelli Capacent, og meira að segja í einni könnun sem gerð var fyrir samtök Evrópusambandssinna á síðasta ári.

Síðan sumarið 2010 hefur sex sinnum verið birt niðurstöður skoðanakannana um afstöðu fólks til umsóknarinnar um inngöngu í Evrópusambandið. Fréttablaðið hefur gert þrjár, Capacent tvær og MMR eina. Kannanir Fréttablaðsins hafa sýnt mikinn meirihluta hlynntan áframhaldandi „aðildarviðræðum“ en kannanir Capacent og MMR mikinn meirihluta hlynntan því að draga umsóknina til baka.

Þetta getur varla verið tilviljun. Annað hvort hlýtur að vera að marka skoðanakannanir Fréttablaðsins eða kannanir Capacent og MMR. Nú veit ég ekki hvað getur skýrt þennan mun þó vissulega sé Fréttablaðið ekki hlutlaust í afstöðu sinni til inngöngu í Evrópusambandið og styðji hana. En það geta einfaldlega ekki verið svona gríðarlegar sveiflur í afstöðu fólks til umsóknarinnar.

Framboð gegn sitjandi formanni

Hanna Birna Kristjánsdóttir, oddviti sjálfstæðismanna í Reykjavík, veltir fyrir sér þessa dagana hvort hún ætli að bjóða sig fram til formanns Sjálfstæðisflokksins á landsfundinum í nóvember. Hún sagði í viðtali á Bylgjunni í morgun að hún hefði tilkynnt Bjarna Benediktssyni, formanni flokksins, að hún væri að velta framboði fyrir sér. Bjarni hafi sýnt því skilning.

Í því sambandi má rifja upp að Bjarni sjálfur tilkynnti Geir H. Haarde, þáverandi formanni Sjálfstæðisflokksins, 22. janúar 2009 að hann íhugaði framboð gegn honum á landsfundi flokksins sem þá var fyrirhugaður í marz það ár. Daginn eftir tilkynnti Geir að hann ætlaði ekki að gefa kost á sér áfram sem formaður Sjálfstæðisflokksins.

Hvar varst þú 11. september 2001?

Margir muna vafalaust enn hvar þeir voru þegar þeir fréttu af árásunum á Bandaríkin 11. september 2001. Sjálfur var ég staddur í tölvuverinu sem staðsett er á annarri hæð Árnagarðar í Háskóla Íslands þegar ég frétti af því að fyrsta þotan hefði flogið á World Trade Center.

Ég reyndi strax að fara á bandarískar fréttasíður til þess að vita hvað væri nákvæmlega í gangi en það gekk erfiðlega vegna álags á þær. Mér tókst þó fljótlega að afla nánari upplýsinga um það auk allra þeirra sem voru staddir í tölvuverinu á sama tíma. 

Það var mjög einkennilegt að fylgjast með þessu og eins og fleiri fékk maður það á tilfinninguna að heimurinn yrði sennilega ekki samur á eftir.

Næsti þjóðarpúls verður áhugaverður

Síðasta skoðanakönnun Fréttablaðsins um fylgi stjórnmálaflokkanna sýndi Sjálfstæðisflokkinn með rúmlega 50% fylgi og óskandi að það sé rétt mæling. Hins vegar hafa kannanir blaðsins verið mjög á skjön við þjóðarpúls Capacent þannig að áhugavert verður að sjá hvort þjóðarpúlsinn um næstu mánaðarmót staðfesti þessa fylgisaukningu flokksins.

Undanfarið ár hefur þjóðarpúls Capacent mælt Sjálfstæðisflokkinn með í kringum 36% fylgi. Síðustu skoðanakannanir Fréttablaðsins hafa hins vegar mælt flokkinn með í kringum 44% og nú síðast rúmlega 50% eins og fyrr segir. Í könnunum blaðsins hefur upp undir helmingur aðspurðra ekki viljað svara, ekki sagzt ætla að kjósa eða ekki tekið afstöðu.

Það er meira en vonandi eins og áður segir að fylgi Sjálfstæðisflokksins sé að aukast, það hefur engan veginn verið ásættanlegt undanfarna mánuði í ljósi aðstæðna. En það er þó full ástæða til að taka niðurstöðum skoðanakannana Fréttablaðsins með eðlilegum fyrirvara af þessum sökum eins og blaðið hefur raunar sjálft tekið fram í sinni eigin umfjöllun.